Akkusativ ve Dativ: farklar, örnekler ve alıştırmalar

Akkusativ ile Dativ arasındaki fark nedir

Akkusativ ve Dativ Almancadaki iki hâldir (Kasus). Bir kelimenin fiille ya da bir edatla nasıl bağlandığını gösterirler. Yeni cinsiyetler değildirler: isim cinsiyetini korur; artikelleri, bazı zamirleri ve başka ekleri değişir. Türkçe de hâl ekleri kullanır, ama Almancada hâli çoğu zaman ismin sonu değil artikel gösterir.

Pek çok fiille Akkusativ nesneyi gösterir: Ich kaufe einen Apfel. (“Bir elma alıyorum”). geben fiilinin olduğu bir cümlede Dativ genellikle alıcıyı gösterir: Ich gebe dem Kind einen Apfel. (“Çocuğa bir elma veriyorum”). Burada Türkçedeki “-i” ve “-e” eklerine benzer bir dağılım görürsün.

Bu fikirler başlangıç için yararlıdır, ama hâli fiille birlikte öğrenmek gerekir. Helfen Dativ ister: Ich helfe dem Mann. (“Adama yardım ediyorum”). Türkçeden çeviri her zaman yetmez: “otobüsü bekliyorum” Almancada başka bir yapıyla kurulur.

Belirli artikeller tablosu

Akkusativ’te bu tablodaki en belirgin değişim der → den olur. Dativ’te tüm sütunlar değişir. Dativ çoğulda, çoğulu zaten -n ya da -s ile bitmiyorsa isim genellikle -n alır: mit den Kindern, ama mit den Autos.

Hâli seçmeden önce cinsiyeti hatırlaman gerekiyorsa der, die, das rehberine dön.

Belirli bir hâl isteyen fiiller ve edatlar

Küçük birimleri bir örnekle öğren:

• sehen + Akkusativ: Ich sehe den Zug. (“Treni görüyorum”).
• helfen + Dativ: Ich helfe der Frau. (“Kadına yardım ediyorum”).
• für + Akkusativ: Das ist für den Lehrer. (“Bu öğretmen için”).
• mit + Dativ: Ich fahre mit dem Bus. (“Otobüsle gidiyorum”).

Sık kullanılan diğer edatlar: Akkusativ ile ohne; Dativ ile aus, bei, nach, von ve zu. Bunlar sırf hareket var diye hâl değiştirmez.

İki hâlli edatlarla bulunulan yer ve gidilen yer

Dokuz iki hâlli edat şunlardır: an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor ve zwischen. Mekân bildirdiklerinde Dativ bir şeyin nerede olduğunu ya da nerede gerçekleştiğini, Akkusativ ise bir şeyin nereye yöneldiğini ya da nereye konduğunu gösterir. Türkçedeki “bahçede” ve “bahçeye” ayrımına benzer, ama hâl adları birbirine denk düşmez.

• Das Kind spielt im Garten. Çocuk bahçede oynuyor: yer, Dativ. Im, in dem demektir.
• Das Kind geht in den Garten. Çocuk bahçeye giriyor: yön, Akkusativ.
• Das Kind läuft im Garten. Çocuk bahçenin içinde koşuyor: hareket var ama yine yeri anlatıyoruz; Dativ kalır.

Kural “hareket = Akkusativ” değildir. Bulunulan yer ile gidilen yeri ayırt et ve bunu yalnızca edatın iki hâle de izin verdiği yerde uygula.

Şunları da karşılaştır: Das Buch liegt auf dem Tisch. (“Kitap masanın üstünde duruyor”) ve Ich lege das Buch auf den Tisch. (“Kitabı masanın üstüne koyuyorum”).

Tahmin etmeden nasıl karar verilir

1. Hâli bir edatın belirleyip belirlemediğine bak.
2. Mekân bildiren iki hâlli bir edatsa yer ile yönü ayırt et.
3. Edat yoksa fiilin hangi hâli istediğine bak.
4. Cinsiyeti ve sayıyı belirle, sonra artikelin biçimini seç.

Zaman ifadelerinin ve sabit edatlı fiillerin kendi kullanımlarını ayrıca öğrenmek gerekir; “nerede?” sorusu her Dativ’i açıklamaz.

Akkusativ ve Dativ alıştırmaları

Belirli artikeli tamamla:

1. Ich sehe ___ Hund.
2. Ich helfe ___ Frau.
3. Wir fahren mit ___ Bus.
4. Das Buch liegt auf ___ Tisch.
5. Ich lege das Buch auf ___ Tisch.
6. Die Kinder laufen in ___ Park. Parkın içinde koştuklarını söylemek istiyorsun.

Cevapları ve açıklamaları göster

1. den Hund: sehen Akkusativ nesne alır; Hund erildir.
2. der Frau: helfen Dativ ister; Frau dişildir.
3. dem Bus: mit, cümle bir yolculuğu anlatsa da Dativ ister.
4. dem Tisch: kitabın nerede durduğu anlatılıyor.
5. den Tisch: kitabı nereye koyduğun anlatılıyor.
6. dem Park: parkın içinde koşmak yer bildirir, parka girmeyi değil.

Bir sıfat eklediğinde onun ekine de ihtiyacın olacak. Sıfat çekimi rehberiyle devam et.