Akkusativ i Dativ: różnice, przykłady i ćwiczenia

Czym różni się Akkusativ od Dativ

Akkusativ i Dativ to dwa niemieckie przypadki. Mniej więcej odpowiadają polskiemu biernikowi i celownikowi, ale nie zawsze. Pokazują, jak słowo łączy się z czasownikiem lub przyimkiem. Nie są to nowe rodzaje: rzeczownik zachowuje swój rodzaj, a zmieniają się rodzajniki, niektóre zaimki i inne końcówki.

Przy wielu czasownikach Akkusativ oznacza dopełnienie bliższe: Ich kaufe einen Apfel. („Kupuję jabłko”). W zdaniu z geben Dativ zwykle wskazuje odbiorcę: Ich gebe dem Kind einen Apfel. („Daję dziecku jabłko”).

To dobry punkt wyjścia, ale przypadka trzeba uczyć się razem z czasownikiem. Helfen wymaga Dativ: Ich helfe dem Mann. („Pomagam mężczyźnie”). Tu polski też ma celownik, ale nie zawsze tak jest: „czekam na autobus” to po niemiecku inna konstrukcja. Samo tłumaczenie nie wystarcza.

Tabela rodzajników określonych

W Akkusativ najbardziej widoczna zmiana w tej tabeli to der → den. W Dativ zmieniają się wszystkie kolumny. W Dativ liczby mnogiej rzeczownik zwykle dostaje -n, jeśli jego liczba mnoga nie kończy się już na -n lub -s: mit den Kindern, ale mit den Autos.

Jeśli przed wyborem przypadka musisz przypomnieć sobie rodzaj, wróć do der, die, das.

Czasowniki i przyimki, które wymagają przypadka

Ucz się małych jednostek z przykładem:

• sehen + Akkusativ: Ich sehe den Zug. („Widzę pociąg”).
• helfen + Dativ: Ich helfe der Frau. („Pomagam kobiecie”).
• für + Akkusativ: Das ist für den Lehrer. („To dla nauczyciela”).
• mit + Dativ: Ich fahre mit dem Bus. („Jadę autobusem”).

Inne częste przyimki to ohne z Akkusativ oraz aus, bei, nach, von i zu z Dativ. Nie zmieniają przypadka tylko dlatego, że jest ruch.

Miejsce i kierunek z przyimkami dwuprzypadkowymi

Dziewięć przyimków z dwoma przypadkami to an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor i zwischen. W znaczeniu przestrzennym Dativ wyraża, gdzie coś jest lub się dzieje; Akkusativ wyraża, dokąd coś zmierza lub gdzie się coś kładzie, stawia lub wiesza. Polski robi podobnie: „w ogrodzie” (miejscownik) i „do ogrodu”, „na dachu” i „na dach”.

• Das Kind spielt im Garten. Dziecko bawi się w ogrodzie: miejsce, Dativ. Im to skrót od in dem.
• Das Kind geht in den Garten. Dziecko idzie do ogrodu: kierunek, Akkusativ.
• Das Kind läuft im Garten. Dziecko biega po ogrodzie: jest ruch, ale wciąż opisujemy miejsce; zostaje Dativ.

Reguła nie brzmi „ruch = Akkusativ”. Odróżniaj miejsce od kierunku i stosuj to rozróżnienie tylko tam, gdzie przyimek dopuszcza oba przypadki.

Porównaj też Das Buch liegt auf dem Tisch. („Książka leży na stole”) z Ich lege das Buch auf den Tisch. („Kładę książkę na stole”).

Jak zdecydować bez zgadywania

1. Sprawdź, czy przypadek określa przyimek.
2. Jeśli to przestrzenny przyimek dwuprzypadkowy, odróżnij miejsce od kierunku.
3. Jeśli nie ma przyimka, sprawdź, jakiego przypadka wymaga czasownik.
4. Ustal rodzaj i liczbę, a potem wybierz formę rodzajnika.

Wyrażenia czasowe i czasowniki ze stałymi przyimkami mają własne użycia, których trzeba się nauczyć; pytanie „gdzie?” nie wyjaśnia każdego Dativ.

Ćwiczenia z Akkusativ i Dativ

Uzupełnij rodzajnik określony:

1. Ich sehe ___ Hund.
2. Ich helfe ___ Frau.
3. Wir fahren mit ___ Bus.
4. Das Buch liegt auf ___ Tisch.
5. Ich lege das Buch auf ___ Tisch.
6. Die Kinder laufen in ___ Park. Chodzi o to, że biegają po parku.

Pokaż odpowiedzi i wyjaśnienia

1. den Hund: sehen ma dopełnienie w Akkusativ; Hund jest męski.
2. der Frau: helfen wymaga Dativ; Frau jest żeńska.
3. dem Bus: mit wymaga Dativ, nawet jeśli zdanie opisuje podróż.
4. dem Tisch: wyrażamy miejsce, gdzie leży książka.
5. den Tisch: wyrażamy kierunek, czyli gdzie kładziesz książkę.
6. dem Park: bieganie po parku to miejsce, a nie wejście do parku.

Gdy dodasz przymiotnik, potrzebna będzie też jego końcówka. Przejdź do odmiany przymiotników.